Passetto di Borgo: de geheime vluchttunnel van de pausen
Passetto di Borgo
De geheime vluchttunnel van de pausen
De verborgen reddingslijn van het Vaticaan
Als je de succesfilm Angels & Demons ooit hebt gezien, heb je waarschijnlijk het Passetto di Borgo gezien, de legendarische geheime gang op hoogte die Vaticaanstad met het Castel Sant’Angelo verbindt. Maar achter de filmmythe schuilt een briljant staaltje middeleeuwse militaire techniek met een geschiedenis die veel interessanter is dan fictie.
Die techniek werd op een lentemorgen in 1527 op de proef gesteld. Een woedend leger van 20.000 soldaten viel Rome binnen en stak de stad in brand. Paus Clemens VII werd wakker en zag dat het Vaticaan werd aangevallen; zijn enige kans om te overleven was deze smalle, 800 meter lange vluchtroute die in het volle zicht verborgen lag. De hoge muur fungeerde als een middeleeuwse paniekkamer en stelde de paus in staat veilig boven het geweld uit naar het naastgelegen fort te vluchten.
Jarenlang was de toegang tot dit geheime pad voor het publiek beperkt. Tegenwoordig is de beroemde doorgang volledig gerestaureerd en opengesteld, waardoor moderne reizigers precies dezelfde vluchtroute kunnen volgen die de pausen destijds gebruikten.
Het ultieme bolwerk: waarom Castel Sant’Angelo?
Een geheime tunnel heeft alleen zin als er aan het einde een veilige plek is. Voor de pausen was dat toevluchtsoord Castel Sant’Angelo. Dit imposante, ronde gebouw, dat oorspronkelijk in 139 n.Chr. werd voltooid als een grootse graftombe voor de Romeinse keizer Hadrianus, werd later omgevormd tot een machtig militair fort. Gedurende ongeveer 600 jaar gebruikte het pausdom het als fort, luxepaleis en gevangenis.
Tijdlijn van een pauselijke vesting
- 1277 | Het ontstaan van de reddingsroute: paus Nicolaas III claimde het kasteel officieel voor het pausdom en liet de Passetto di Borgo aanleggen, die het Apostolisch Paleis in het Vaticaan met de vesting verbond. De dikke stenen muren waren bestand tegen zwaar kanonvuur en binnenin waren diepe waterputten, wapens en genoeg graan opgeslagen om maandenlange belegeringen door de vijand te doorstaan.
- 1494 | De eerste test: De geheime gang bewees zijn waarde toen de beruchte paus Alexander VI (Borgia) met succes door de gang sprintte om te ontsnappen aan de binnenvallende Franse troepen van koning Karel VIII.
- 1527 | Luxe in de schuilplaats: Tijdens het hoogtepunt van de Renaissance lieten pausen weelderige, prachtig met fresco’s versierde pauselijke vertrekken in het fort aanleggen. Tijdens de Plundering van Rome ontsnapte paus Clemens VII via de gang en bracht hij maanden door in deze verborgen kamers.
- 1870 | Het einde van een tijdperk: Het pausdom verloor officieel de controle over het fort toen Rome werd opgenomen in het pas verenigde Koninkrijk Italië.
- Castel Sant’Angelo vandaag: De vesting fungeert nu volledig als nationaal museum. Hoewel de dagen dat wanhopige pausen via de geheime tunnel vluchtten officieel tot het verleden behoren, blijft de vesting een van de legendarische architectonische monumenten van Rome.
Wist je dat?
Laat je niet misleiden door de naam – Passetto di Borgo heeft niets te maken met de beruchte familie Borgia. In het Italiaans betekent het letterlijk gewoon ‘het kleine steegje van de wijk’. Het woord ‘Borgo’ stamt af van een oud-Germaans woord voor een versterkte stad, dat werd gebruikt omdat pelgrims lang geleden in dat gebied een veilig dorpje hadden gesticht. Tegenwoordig houden de Romeinen het nog eenvoudiger en noemen ze het gewoon ‘De Gang’ (Er Corridore de Borgo).
De architectuur van het bedrog
De Passetto di Borgo is een schitterend staaltje verborgen ingenieurskunst, opgetrokken uit de ruïnes van oude oorlogen. Het verhaal ervan begon al in 547, toen een Gotische koning genaamd Totila een verdedigingsmuur voor zijn leger bouwde. Eeuwen later, rond 852, liet paus Leo IV deze muren herbouwen en versterken om het Vaticaan te beschermen tegen bedreigingen van buitenaf.
Maar het slimste onderdeel van de Passetto werd pas later toegevoegd, waarschijnlijk rond 1277 door paus Nicolaas III, of in de 14e eeuw door paus Bonifatius IX. Binnen de dikke stenen muur werd een verborgen tunnel aangelegd, direct onder het normale pad waar de wachters liepen. Voor de burgers op de straten eronder zag het eruit als een gewone muur, maar van binnen was het een uiterst geheime brug met twee verdiepingen, gebouwd om te overleven.
Hoe ziet het er van binnen uit?
Als je vandaag het Passetto binnenstapt, wordt meteen duidelijk dat deze doorgang zeker niet is gebouwd met het oog op comfort en luxe. Technisch gezien is het geen ondergrondse tunnel, maar een verhoogde vluchtroute die zich over een afstand van ongeveer 800 meter uitstrekt van het Vaticaanse Paleis naar de vesting. Binnen zie je een lange, gewelfde ruimte van dikke steen en middeleeuwse baksteen. Het gebogen stenen plafond is maar liefst 240 cm hoog. Dit gaf de paus en zijn bewakers voldoende ruimte om rechtop te staan en zich snel te verplaatsen tijdens hun vlucht.
Hoewel het plafond hoog is, is de looproute erg smal. Gemiddeld is de gang slechts 85 cm breed. Op de breedste stukken is hij 215 cm breed, en op de smalste plekken versmalt hij tot slechts 75 cm. De bouwers hebben het met opzet zo ontworpen om als een knelpunt te fungeren, waardoor aanvallers in de val zouden lopen en gedwongen zouden worden om één voor één door te gaan. Langs de dikke muren hebben de bouwers kleine, smalle spleetvensters aangebracht. Deze kleine openingen waren zo ontworpen dat vluchtende pausen en hun bewakers naar de drukke straten konden kijken zonder te worden opgemerkt door vijandelijke boogschutters beneden. Als je vandaag door deze krappe ruimte loopt, kun je je gemakkelijk voorstellen hoe benauwd en gespannen het er toen moet zijn geweest.
LEUK WEETJE
De Passetto di Borgo-tunnel was een tweerichtingsverkeersweg. Terwijl pausen het Vaticaan ontvluchtten, werden prominente gevangenen in de tegenovergestelde richting afgevoerd. Het pausdom maakte gebruik van het afgesloten lagere niveau om gevaarlijke misdadigers en prominente gevangenen in het geheim van het Vaticaan naar de kerkers van Castel Sant’Angelo te vervoeren.
Pausen op de vlucht: de eerste spectaculaire ontsnapping
Het Passetto was meer dan alleen een noodplan; het heeft bij twee verschillende gelegenheden daadwerkelijk het leven van twee pausen gered.
De eerste dramatische ontsnapping vond plaats in 1494, toen koning Karel VIII van Frankrijk met 25.000 manschappen Rome binnenviel om paus Alexander VI (de beruchte Rodrigo Borgia) af te zetten. Terwijl Franse soldaten het Vaticaan omsingelden, gebruikte de paus de verborgen tunnel om volledig onopgemerkt te vluchten. Het werkte perfect: hij bleef veilig in Castel Sant’Angelo terwijl de twee partijen onderhandelden over een vredesverdrag.
De bloedigste dag: de plundering van Rome
Het bekendste gebruik van het Passetto vond plaats op 6 mei 1527, tijdens een aanval op de stad, die bekendstaat als de Plundering van Rome. Maanden eerder had een legendarische Duitse bevelhebber, Georg von Frundsberg, een enorm leger van huurlingen op de been gebracht om te vechten voor keizer Karel V van het Heilige Roomse Rijk. Het leger van 20.000 huurlingen dat Rome aanviel, stond onder bevel van de Franse edelman en keizerlijke bevelhebber Karel III, de hertog van Bourbon.
Om zijn troepen te inspireren droeg de hertog een stralend witte mantel, zodat iedereen hem kon zien. Dit maakte hem echter tot een gemakkelijk doelwit. Al vroeg in de strijd klonk er een schot vanuit de stadsverdediging, dat de hertog op slag doodde.
De opoffering van de Zwitserse Garde
In plaats van de aanval te stoppen, maakte de dood van de hertog van Bourbon de ramp nog veel erger. Nu hun bevelhebber weg was, verloren de keizerlijke soldaten alle resterende discipline en trokken ze rechtstreeks op naar het Vaticaan. Op de trappen van de Sint-Pietersbasiliek stonden de persoonlijke beschermers van de paus, de elite-Zwitserse Garde, op hen te wachten. Ondanks de hopeloze situatie vochten 147 van de 189 gardisten tot de dood tegen duizenden indringers. Hun moedige laatste verzet leverde de paus de paar kostbare minuten op die hij nodig had om te ontsnappen.
De overige 42 gardisten omsingelden de paus en brachten hem haastig naar de verhoogde stenen gang. Clemens VII vluchtte via deze gang naar het versterkte Castel Sant’Angelo om zich in veiligheid te brengen. Tot op de dag van vandaag leggen de nieuwe Zwitserse Garde van het Vaticaan nog steeds op 6 mei hun officiële eed van trouw af ter ere van deze gevallen helden.
Wist je dat?
Het gerucht gaat dat de beruchte paus Alexander VI de geheime gang vaak gebruikte om stiekem het Vaticaan te verlaten en zijn minnaressen te bezoeken. Door de eeuwen heen heeft dit geleid tot een hilarisch stukje Romeinse folklore: de lokale bevolking grapte dat als een man de 800 meter lange Passetto precies 77 keer heen en weer liep, hij zijn verloren mannelijkheid volledig zou herstellen.
Hoe loop je de Passetto di Borgo?
Dankzij een grootschalige restauratie ter gelegenheid van het jubileum in 2025 is deze voorheen zeldzame, uitsluitend in de zomer toegankelijke bezienswaardigheid nu permanent open voor het publiek. Hier volgt de eenvoudigste manier om je bezoek te plannen:
- Reserveren is verplicht: Omdat de gang een kwetsbare historische locatie is, is de toegang beperkt tot bepaalde tijdvakken en groepsgroottes. U moet uw combiticket voor Castel Sant’Angelo van tevoren reserveren.
- De route: De wandeling begint vlakbij het Vaticaan bij de Torre del Mascherino. U maakt kennis met zowel de overdekte onderste tunnel als de open bovenste loopbrug, waarna de route direct in Castel Sant’Angelo eindigt.
PRO-TIP
Stap binnen in de spannende vluchtroute van de paus en ervaar zelf hoe het voelde om te vluchten. Hoewel de geschiedenis in de smalle tunnel ongelooflijk is, is het hoogtepunt van de rondleiding het moment waarop je naar buiten stapt op de hoge loopbrug.
Omdat dit pad hoog boven de straten ligt, heb je een perfect uitzicht op de koepel van de Sint-Pietersbasiliek en de imposante muren van het Vaticaan. Het is zonder meer een van de beste fotolocaties in de stad, met een adembenemend, vredig uitzicht dat de hele rondleiding meer dan de moeite waard maakt.
Bekijk onze Vaticaan-tickets en -rondleidingen om je plek te reserveren!
Ben je van plan om binnenkort het Vaticaan te bezoeken en door de geheime gang te lopen?
Lees zeker eerst onze gids voor een bezoek aan het Vaticaan!
Wij hebben de voordeligste Vatican -rondleidingen en -tickets voor je!
WAARSCHIJNLIJK UITVERKOCHT
Vaticaans Museum Tour
Neem deze tour en verken de oude kunstcollecties met skip-the-line-toegang. Wandel door de Kaartengalerij en bezoek de Rafaëlkamers. Ga de Sixtijnse Kapel binnen en bekijk Michelangelo's beroemde fresco "De Schepping van Adam". Onze deskundige gids zal je veel interessante feiten vertellen die je nergens anders kunt leren!
Stadspas
Vaticaanpas
Ben je op zoek naar de beste budgetvriendelijke manier om Vaticaanstad te verkennen? Dan moet je deze Vaticaanstadpas kopen! Met dit ticket krijg je toegang tot de belangrijkste bezienswaardigheden in Vaticaanstad en Rome. Dit ticket is inclusief toegang tot de Vaticaanse Musea en de Sixtijnse Kapel.
skip de lijn ticket
Vaticaans Museum Ticket
Met ons toegangsbewijs voor het Vaticaan heb je gemakkelijk toegang tot de Vaticaanse Musea en de Sixtijnse Kapel. Kies het tijdsvak van je voorkeur en verken de Vaticaanse Musea en de Sixtijnse Kapel in je eigen tempo. Voor een nog betere ervaring kun je een audiogids krijgen in meerdere talen.